هر گاه شخصی فرد دیگری را مورد ضرب و جرح قرار دهد که به موجب آن فرد دچار نقص یا شکستن یا از کار افتادن عضو یا مرض دائمی شود و یا موجب نقص در حواس و منافع و زوال عقل گردد،در صورت اثبات عمدی بودن جرم به قصاص محکوم می گردد اما اگر قصاص ممکن نباشد به دیه و حبس تعزیری محکوم می گردد و در صورتی که عمدی بودن جرم اثبات نگردد و ضرب و جرح غیر عمدی باشد مانند تصادفات متهم به پرداخت دیه محکوم می گردد.
دیه چیست و راههای اثبات دیه و ضرب و جرح و جنایات بر اعضاء و منافع چیست؟
دیه یعنی مبلغ مقدر مشخص شده برای جرایم ارتکاب یافته و در واقع مال معینی که در شرع مقدس به جهت جنایات وارد شده بر نفس و عضو و منفعت مقرر شده است.
وقتی فردی به هر دلیلی مورد ضرب و جرح در هر شرایط و مکانی قرار می گیرد در اولین کار باید با کلانتری تماس حاصل نماید تا مأمور کلانتری حادثه و موقعیت را صورت جلسه نماید و فرد مجروح درخواست ارجاع او به پزشکی قانونی را بنماید و یا اگر شرایط تماس با 110 وجود ندارد مجروح باید خود را به نزدیکترین مراجع قضایی یا کلانتری برساند تا مراجع مذکور فرد مضروب را به پزشکی قانونی جهت معاینات معرفی نمایند.بنابراین اولین و مهم ترین مدرک جهت اثبات ضرب و جرح و دریافت دیه،نظریه ی پزشکی قانونی می باشد.در کنار نظریه پزشکی قانونی،گزارش کلانتری،شهادت شهود،فیلم یا تصاویر ضبط شده و در نهایت قسم می تواند از دلایل اثبات جرم ضرب و جرح و دیه باشد.
ارش چیست و چگونه تعیین می گردد؟
اگر برای جنایتی دیه مشخص نشده باشد و در شرع میزان و مقدار آن تعیین نشده باشد،دادگاه با توجه به نوع و کیفیت ضرب و جرح و جنایت و مقدار تأثیر آن بر روی مجنی علیه و میزان خسارات و جراحات وارد شده با در نظر گرفتن دیه و با جلب نظر کارشناس یا پزشک قانونی مقدار و میزان آن را مشخص و معین می نماید.
آیا در مقدار دیه و ارش بین زن و مرد تفاوتی وجود دارد؟
طبق قانون مجازات اسلامی دیه زن و مرد در اعضاء و منافع تا کمتر از ثلث دیه کامل مرد یکسان است و در مقدار ثلث یا بیشتر از آن دیه زن به نصف تقلیل میابد اما طبق رأی وحدت رویه شماره 777 مورخ 1398 دیوان عالی کشور صندوق تأمین خسارت های بدنی را در کلیه جرایم علیه زنان اعم از نفس و اعضاء به پرداخت معادل تفاوت دیه اناث تا سقف دیه ذکور مکلف نموده است بنابراین زنان می توانند ما به التفاوت دیه مربوطه را از محل صندوق مذکور دریافت نمایند.اما در خصوص میزان ارش فرقی میان زن و مرد نیست اما باید در نظر داشت طبق قانون میزان ارش جنایت وارده بر اعضاء و منافع زن نباید بیش از دیه اعضاء و منافع او باشد.
نکات مراجعه به سازمان پزشکی قانونی
1-ظاهر خون آلود تأثیری در صدور نظریه كارشناسی توسط پزشكی قانونی ندارد آنچه مبنای صدور نظریه كارشناسی در خصوص جراحات است نوع جراحت و عمق آن است لذا معاینه دقیق تر ضایعات نیازمند تمیز بودن موضع و بررسی دقیق آن توسط كارشناسان پزشكی قانونی است.
2-همچنین باید افزود که دیگر چیزی به نام طول درمان در پزشكی قانونی تعیین نمی‌شود و این هم یکی دیگر از باورهای نادرست به یادگار مانده از گذشته است.
3-برای صدور نظریه كارشناسی در خصوص صدمات ناشی از نزاع توسط سازمان پزشكی قانونی ارائه معرفی نامه از مراجع قضایی و یا كلانتری الزامی است.
4-در مواردی برای بررسی دقیق‌تر جراحات و یا عوارض صدمات نیازمند اخذ مشاوره و یا تصویربرداری و یا سایر اقدامات پاراكلینیك هستیم این امر برای حفظ حقوق مراجعین و اظهار نظر دقیق در خصوص صدمات است، لذا صبر و شكیبایی بیشتر مراجعین را می طلبد.
5-در صورت وجود جراحات و صدمات عمده و تهدید كننده،فرد می‌تواند پس از انجام اقدامات درمانی به پزشكی قانونی مراجعه كنند،سوابق اقدامات انجام شده از سوی پزشكی قانونی از مرجع درمان كننده اخذ خواهد شد تا حقی از فردی ضایع نشود.
تفاوت دیه و ارش چیست؟
صدمات ایجاد شده در نزاع (شامل آثار ضرب و جرح) یا مشمول دیه است یا ارش. در دیه “كه مقدار مالِ معینی است و در شرع مقدس به سبب جنایات غیرعمدی بر نَفس، عضو یا منفعت یا جنایات عمدی در مواردی كه به هر جهت قصاص ندارد، مقرر شده است.
اَرش نیز “دیه غیر مقدر است و میزان آن در شرع تعیین نشده است و دادگاه با لحاظ نوع و كیفیت جنایت و تآثیر آن بر سلامت مجنی علیه و میزان خسارت وارده با در نظر گرفتن دیه مقدر و با جلب نظر كارشناس میزان آن را تعیین می كند.” لذا در مواردی كه برای صدمه وارده دیه مقدر وجود نداشته باشد كارشناس پزشكی قانونی بر اساس نوع جراحت و كیفیت آن و تأثیر بر سلامت مُجنی علیه و ایجاد یا عدم ایجاد نقص عضوی و تأثیر در كارایی عضو یا اندام اقدام به تعیین ارش می كنند كه میزان ارش نسبت به دیه كامل انسان تعیین می‌شود.
1-بنابراین دیه مبلغ مقدری است که در شرع مقدس مشخص شده است اما ارش غیر مقدر است و توسط نظریه پزشکی قانونی و دادگاه مشخص می گردد.
2-دیه مبلغی است که در دعاوی کیفری متهم به آن محکوم می گردد اما ارش هم در دعاوی حقوقی و هم در دعاوی کیفری از آن جهت محکومیت استفاده می نمایند.
3-در واقع ارش تفاوت قیمت عضو یا کالای سالم و معیوب می باشد.
طریقه ی شکایت از جرم ضرب و جرح و جنایات بر اعضاء و منافع
در ابتدا با کسب دلایل و مدارک از جمله صورت جلسه کلانتری و نامه پزشکی قانونی مبنی بر ورود جراحات بر بدن،شهادت شهود،فیلم یا تصاویر ضبط شده باید شکواییه ای با عنوان ضرب و جرح عمدی در دفاتر خدمات قضایی ثبت نمود تا به دادسری محل وقوع جرم ارجاع گردد دادسرای صالح به دلایل و مدارک و جرم ارتکابی رسیدگی کرده و قرار مجرمیت و در نهایت کیفرخواست صادر می گردد که به سبب آن پرونده جهت صدور حکم به دادگاه کیفری دو صالح ارسال می گردد.
مرور زمان در دعاوی ضرب و جرح و جنایات بر اعضاء و منافع
در دعاوی ضرب و جرح و جنایات منجر به نقص و جراحات اعضاء مرور زمان نقش اساسی و مهمی دارد زیرا طبق قانون مجازات اسلامی در جرایم تعزیری قابل گذشت متضرر و مجروح در مدت یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم حق شکایت دارد در غیر اینصورت حق شکایت کیفری او ساقط می گردد و همچنین باید در زمان ارتکاب جرم بلافاصله به پزشکی قانونی جهت معاینات و تشخیص صدمات مراجعه نماید تا آثار جرم و جنایات محو نگردد.
وکیل ضرب و جرح
با توجه به حساس بودن جرایم و جنایات منجر به نقص و شکستی عضو و منافع بدن و سرعت عمل در کسب دلایل و اثبات ضرب و جرح و دیه باید با مشاوره گرفتن از وکیل کیفری متبحر شکایت را شروع نمود زیرا با غفلت و گذر زمان نسبت به جراحات وارد شده اثبات جرم سخت شده و دیگر نمی توان دیه و خسارات را مطالبه نمود.
وکیل ضرب و جرح راههای مختلف اثبات جرم را می داند و در بعضی از موارد هم می تواند دلایل اثبات جرم را نقض نماید. راههای اثبات این موارد کاملاً تخصصی و حرفه ای می باشد که تنها وکیل خوب کیفری می داند چطور از موکل خود به بهترین نحو دفاع نماید. بنابراین از مزایای گرفتن وکیل کیفری این است که به درستی دلایل و راهها را می شناسد و می تواند بدون هدر رفتن وقت شکایت درست را ثبت نماید بنابراین در مدت زمان کمتری به نتیجه می رسید و با راهنمایی موکل در جهت ثبت دلایل می تواند متهم را به مجازاتش برساند.